Zanim zaczniemy: jak brzmi hiszpański
Dobra wiadomość: hiszpański czyta się prawie tak, jak się pisze, a większość liter brzmi podobnie jak po polsku. Kilka liter jest jednak podstępnych — i właśnie po nich Hiszpan od razu słyszy turystę. Kliknij każdy przykład i posłuchaj lektora. Pełny alfabet i literowanie przyjdą w lekcji 2.
| Pisownia | Brzmi mniej więcej jak | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| h | nic — „h” jest nieme | hola | cześć |
| j, g przed e i i | mocne polskie „ch” | jamón, gente | szynka, ludzie |
| ll, y | prawie polskie „j” | me llamo, playa | nazywam się, plaża |
| ñ | polskie „ń” | España, mañana | Hiszpania, jutro |
| c przed e i i, z | seplenione „s”, jak angielskie „th” w „think” | gracias, cerveza | dziękuję, piwo |
| c przed a, o, u; qu | k | cama, qué | łóżko, co |
| ch | cz | noche | noc |
| v | b (nie ma różnicy między b a v) | vale, vuelo | okej, lot |
| r, rr | jedno uderzenie języka; rr i r na początku słowa — mocno, kilka razy | pero, perro | ale, pies |
Akcent to nie ozdoba. Kreska nad samogłoską (adiós, Málaga, perdón) pokazuje, którą sylabę mówisz mocniej. Bez kreski akcent pada zwykle na przedostatnią sylabę, gdy słowo kończy się samogłoską, „n” albo „s” (hola, buenas), a na ostatnią, gdy kończy się inną spółgłoską (hablar, español). Uwaga na nazwę miasta: Hiszpanie mówią MA-la-ga, a nie „Ma-LA-ga”, jak podpowiada polski akcent.
Ciekawostka: Hiszpanie stawiają odwrócony znak zapytania i wykrzyknik także na początku zdania: ¿Cómo te llamas?, ¡Hola!. Dzięki temu od pierwszego słowa wiadomo, że trzeba podnieść głos jak w pytaniu. W tym kursie piszemy je zawsze — w ćwiczeniach możesz je pominąć, silnik je zignoruje.
Dialog 1 — En el avión
Wpadka Tomka: Lola chwaliła Julkę, a podziękował… Tomek. I chciał dodać, że mu głupio — pomyślał o angielskim „embarrassed” i wyszło estoy embarazado, czyli „jestem w ciąży”. Embarazada to klasyczny fałszywy przyjaciel. Gdy Ci głupio albo wstyd, powiedz ¡Qué vergüenza! (ale wstyd!) albo Me da vergüenza (wstydzę się).
Encantado czy encantada? Zależy od tego, kto mówi: Tomek mówi encantado, Ewa, Julka i Lola — encantada. Tak samo działa wiele hiszpańskich słów: końcówka -o dla mężczyzny, -a dla kobiety.
Powitania i pożegnania
Hiszpanie witają się często i głośno: w windzie, w sklepie, w poczekalni. ¡Hola! pasuje zawsze i do każdego. Buenos días mówi się do pory obiadu (około 14:00), potem buenas tardes, a po zmroku buenas noches — także na powitanie, nie tylko na dobranoc.
Ciekawostka: Adiós Hiszpanie mówią nie tylko na pożegnanie. Gdy mijają znajomego na ulicy i nie zatrzymują się na rozmowę, rzucają krótkie ¡Adiós! — to znaczy wtedy po prostu „cześć, nie mam czasu, ale cię widzę”.
Proszę, dziękuję, przepraszam
Twój zestaw ratunkowy na całe wakacje. Najważniejsze dwa zdania: No entiendo (nie rozumiem) i Más despacio, por favor (wolniej, proszę). Hiszpanie mówią szybko, ale chętnie zwolnią — wystarczy poprosić z uśmiechem.
O sobie: imię, kraj, rodzina
Po powitaniu zawsze padają te same pytania: jak masz na imię, skąd jesteś, z kim przyjechałeś/przyjechałaś. Narodowości i języki piszemy po hiszpańsku małą literą: polaco, español. Wielką literą tylko kraje: Polonia, España.
Ciekawostka: Hiszpanie mają dwa nazwiska: pierwsze po ojcu, drugie po matce, np. Dolores García Ruiz. Kobieta po ślubie nie zmienia nazwiska. Dlatego w hotelu czy w formularzu usłyszysz pytanie o apellidos — w liczbie mnogiej. Polak podaje po prostu swoje jedno nazwisko.
W samolocie
Kilka słów, które usłyszysz od załogi i zobaczysz na karcie pokładowej. Komunikaty na lotach do Hiszpanii są zwykle po hiszpańsku i po angielsku — teraz zrozumiesz przynajmniej połowę.
Gramatyka: ser — być
Hiszpański ma dwa czasowniki „być”: ser i estar. Na razie wystarczy Ci ser: mówisz nim, kim jesteś, jaki/jaka jesteś i skąd jesteś. Estar (położenie i samopoczucie: ¿Cómo estás?) dokładnie poznasz w lekcji 5 — na razie bierz ¿Cómo estás? — Bien jako gotowy zwrot.
| Osoba | ser | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|
| yo | soy | Soy Tomek. | Jestem Tomek. |
| tú | eres | ¿Eres española? | Jesteś Hiszpanką? |
| él, ella, usted | es | Ella es Ewa. | To jest Ewa. |
| nosotros, nosotras | somos | Somos de Poznań. | Jesteśmy z Poznania. |
| vosotros, vosotras | sois | ¿Sois polacos? | Jesteście Polakami? |
| ellos, ellas, ustedes | son | Son nuestros hijos. | To nasze dzieci. |
Zaimek zwykle pomijasz. Forma czasownika i tak mówi, kto to jest: Soy Tomek wystarczy. Yo soy Tomek brzmi mocniej, jak polskie „ja jestem Tomek” — dobre, gdy coś przeciwstawiasz: Yo soy polaco, ella es española.
Soy polaco — bez narzędnika i bez „un”
Po polsku mówisz „jestem Polakiem”, „jestem nauczycielem”. Po hiszpańsku słowo się nie zmienia, a przy narodowości i zawodzie nie dajesz rodzajnika: Soy polaco, Soy profesor. Zmienia się tylko końcówka rodzaju i liczby:
| On | Ona | Oni | Po polsku |
|---|---|---|---|
| polaco | polaca | polacos | Polak, Polka, Polacy |
| español | española | españoles | Hiszpan, Hiszpanka, Hiszpanie |
| inglés | inglesa | ingleses | Anglik, Angielka, Anglicy |
| alemán | alemana | alemanes | Niemiec, Niemka, Niemcy |
Kreska znika w formie żeńskiej i mnogiej. inglés, ale inglesa, ingleses; alemán, ale alemana. Akcent w wymowie zostaje na tej samej sylabie — po prostu zgodnie z regułą nie trzeba go już zaznaczać. Narodowości piszesz małą literą.
Me llamo… — jak masz na imię
| Kto | Forma | Pytanie | Po polsku |
|---|---|---|---|
| yo | me llamo | Me llamo Tomek. | Mam na imię Tomek. |
| tú | te llamas | ¿Cómo te llamas? | Jak masz na imię? |
| él, ella, usted | se llama | ¿Cómo se llama usted? | Jak się pan/pani nazywa? |
Dosłownie me llamo to „nazywam się”. Możesz też powiedzieć po prostu Soy Tomek — to równie naturalne.
Gramatyka: tú czy usted? I pierwsze pytania
Tú to „ty”, usted to grzeczne „pan/pani”. Ważne: usted łączy się z formą jak dla „on/ona” — tak samo jak polskie „czy pan jest…?”. Do kilku osób na „wy” mówisz vosotros, a grzecznie do kilku osób — ustedes.
| Na „ty” | Na „pan/pani” | Po polsku |
|---|---|---|
| ¿Cómo te llamas? | ¿Cómo se llama usted? | Jak masz na imię? / Jak się pan nazywa? |
| ¿De dónde eres? | ¿De dónde es usted? | Skąd jesteś? / Skąd pan jest? |
| ¿Cómo estás? | ¿Cómo está usted? | Jak się masz? / Jak się pan miewa? |
| Perdona. | Perdone. | Przepraszam (żeby zagadnąć). |
W Hiszpanii na „ty” przechodzi się bardzo szybko: z kelnerem, z recepcjonistką, z kimś w Twoim wieku, z młodszymi — od razu tú. Usted zostaw dla starszych osób, lekarza, policjanta i oficjalnych listów. Gdy nie wiesz — zacznij od usted. Jeśli ktoś odpowie de tú, por favor, przechodzisz na „ty”.
Słowa pytające — zawsze z kreską
| Słowo | Znaczy | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|
| ¿cómo? | jak? | ¿Cómo te llamas? | Jak masz na imię? |
| ¿de dónde? | skąd? | ¿De dónde sois? | Skąd jesteście? |
| ¿qué? | co? | ¿Qué tal? | Co słychać? |
| ¿quién? | kto? | ¿Quién es ella? | Kto to jest? |
| ¿por qué? | dlaczego? | ¿Por qué hablas español? | Dlaczego mówisz po hiszpańsku? |
Pytanie tak/nie robisz samą intonacją. Nie ma słówka „czy” i nie trzeba zmieniać szyku: Eres española. (Jesteś Hiszpanką.) → ¿Eres española? (Jesteś Hiszpanką?). Głos idzie w górę na końcu — a na piśmie pomagają znaki ¿ i ?.
Zwroty do kieszeni
| Co chcesz powiedzieć / co usłyszysz | Po hiszpańsku |
|---|---|
| Cześć! Dzień dobry. | ¡Hola! Buenos días. |
| Mam na imię Tomek. | Me llamo Tomek. |
| Jestem z Polski, z Poznania. | Soy de Polonia, de Poznań. |
| Jestem Polakiem. | Soy polaco. |
| Jestem Polką. | Soy polaca. |
| Miło mi. (mówi mężczyzna) | Encantado. |
| Miło mi. (mówi kobieta) | Encantada. |
| Mówię trochę po hiszpańsku. | Hablo un poco de español. |
| Nie rozumiem. | No entiendo. |
| Wolniej, proszę. | Más despacio, por favor. |
| Jak się mówi … po hiszpańsku? | ¿Cómo se dice … en español? |
| Przepraszam pana / panią… (żeby zagadnąć) | Perdone… |
| Jesteśmy na wakacjach. | Estamos de vacaciones. |
| Jak masz na imię? (usłyszysz) | ¿Cómo te llamas? |
| Skąd pan / pani jest? (usłyszysz) | ¿De dónde es usted? |
| Świetnie mówisz po hiszpańsku! (usłyszysz) | ¡Hablas muy bien español! |
| Witajcie w Hiszpanii! (usłyszysz) | ¡Bienvenidos a España! |
| Udanych wakacji! (usłyszysz) | ¡Felices vacaciones! |
Dialog 2 — ¿Es usted el señor Wiśniewski?
Con el usted me siento mayor. To zdanie usłyszysz w Hiszpanii nieraz. Młodsi Hiszpanie, a nawet wielu czterdziesto- i pięćdziesięciolatków, wolą „ty” — usted brzmi dla nich jak dystans albo przypomnienie o wieku. Ale do starszej pani na targu czy do lekarza usted to wciąż dobry wybór.
Czytanka: El blog de Julka: ¡Hola desde el avión!
Julka prowadzi blog z wakacji — po hiszpańsku, żeby ćwiczyć. Oto jej pierwszy wpis, napisany jeszcze w samolocie. Przeczytaj go, a potem włącz lektora zdanie po zdaniu.
Z praktyki: jak witają się Hiszpanie
- Hola na wejście, adiós na wyjście. Wchodząc do windy, małego sklepu, apteki czy poczekalni, Hiszpanie mówią ¡Hola! albo krótko ¡Buenas!, a wychodząc — ¡Adiós! albo ¡Hasta luego!. Milczenie przy wejściu bywa odbierane jako chłód.
- Dwa całusy. Przy poznawaniu się w sytuacjach towarzyskich Hiszpanie często dają sobie dwa całusy w policzki („dos besos”) — kobiety z kobietami i kobiety z mężczyznami. Mężczyźni między sobą zwykle podają rękę. W hotelu, w sklepie czy w restauracji wystarczy uśmiech i Hola.
- „Ty” jest normalne. Kelner, recepcjonistka, sprzedawca w Twoim wieku powiedzą do Ciebie tú i to nie jest niegrzeczne. Ty też możesz. Usted zostaw dla starszych osób, lekarza, policji i urzędów.
- Pora dnia ma znaczenie. Buenos días mówi się do obiadu, czyli mniej więcej do 14:00, buenas tardes aż do zmroku (w sierpniu nawet do 21:00), a później buenas noches — także na powitanie.
Hiszpanie mówią szybko — i to normalne. Nie bierz tego do siebie. Más despacio, por favor i No entiendo powiedziane z uśmiechem działają cuda. Większość Hiszpanów bardzo docenia, że turysta w ogóle próbuje mówić po hiszpańsku.
Słownictwo lekcji 1
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
- Powitania: Hola, Buenos días (do obiadu), Buenas tardes, Buenas noches; pożegnania: Adiós, Hasta luego, Hasta mañana.
- ser: soy, eres, es, somos, sois, son. Zaimek zwykle pomijasz: Soy Tomek.
- Przedstawienie się: Me llamo Tomek. Soy polaco, de Poznań. — bez narzędnika i bez „un”.
- Narodowości małą literą i z końcówką rodzaju: polaco, polaca, polacos; español, española.
- tú i usted: do Loli — ¿De dónde eres?, do starszego pana — ¿De dónde es usted?. W Hiszpanii szybko przechodzi się na „ty”.
- Ratunek: No entiendo. Más despacio, por favor. ¿Cómo se dice…? I nigdy estoy embarazado, gdy Ci głupio — wtedy ¡Qué vergüenza!.
W następnej lekcji: lądowanie w Maladze — lotnisko, bagaż, kierowca z tabliczką i literowanie nazwiska Wiśniewski po hiszpańsku (powodzenia!). Do tego liczby do dwudziestu i czasownik tener.